1) Sura' Matatu Nfaramei Bei (SMFB) 1:1-3 - Lio Ngan Nangkafohun

   Kito fene balajar di Sura' Matatu Nfaramei Bei. Mata lefo ngan po Lukas. Mata mo ge dokter. Dokter Lukas lefo sura' sai ka galau ha' hino mamfalituha sa ngan Teofilusi. Mansura' Lukasi mo ge basarita nana' di mandeli-deling dang badadi di tempu sa Yesu dabe sado ha' di tempu sa Yesu gafoleng gafa' ne. Sura' Matatu Nfaramei Bei manising dali po hino mai ndeling sa Yesu defa hino mananak gatepa sio hila di tempu sa Yesu bene baling paling ha' hino You Ndipu ne. You ntanefa mo po nikan sio yodi Ngangaje Bia mai hino dunia mai mpou mei mpou haya sou-souk. 

   (Catatan Guru: Sarita waha dang Dokter Lukas lefo hino SMFB mai ge badadi kira lau taun laka tolu mandian.)

   ? Kemo fiking noson, lio ngan “Ngangaje Bia” mo ge mangale nsa? – Yesu ha’ hino dunia mai ne pahala matatu baradosa. Matatu baradosa po kito mai. Yesu diak ban di kito ne besa mata woi te woi ka ngaku mo ge dalo di pangadadi baraasan.  ​

3) SMFB 1:4 - Yesu notun Naki Hama' You ha' mohon sio galau ndinsi mo 

   Tempu sa Yesu nanak gatepa hino Petak Galilea mo souk, mohon sio lau ka lomu paling hino kota Yerusalem. Lomu hino Yerusalem mo, Yesu ha’ hino sio kasia paling. Matahaya yago mananak gatepa mo baya, “Kemo dele supu galinga hino Yerusalem mai gusu ne naki sado Hama’ You Ha’.” 

   Yesu napa' notun hino sio di You bene galau Hama' You ne rio sio. Yesu notun begai baya... (Baca ayat mai dafa')

   Yohanesi 14:26 - Naki Mata Rio sa Hama' You dang Baba galau di manun Aku mai po souk gatepa paling kemo di mai ndeling kahila mai sou-souk hino kemo. Bali ti hino mbi, Mata mo ma rio kemo nfamiking ne sado kemo fiking ha' di mai ndeling kahila dang napa' A notun kamenan hino kemo hila mai." 

7)  Sio bili Matthias ne ganti Yudas Iskariot 1:15-26 

   Dali tempu kasia Petrus goho hino sio mata ngaku waha mo mbakatanga ka notun nikan bili mata sia paling ne ganti di Yudas di Yudas napa' nate ngka. Sio dang lomu di tempu sa mo ge kira mata ratu' bali laka howo.   

   SMFB 1:21-22 - Souk, Petrus dumpak paling mandio mo baya, “Dadi do bego ge nikan dogo paling mata sia ne tamba di kami hulu tueng sia mai. Madi mata so ge nikan matatu ndehaꞌ dang pake lomu asan bali kami di tempu sa Tuhang Yesu ma hemu-hemung bali kami noson ne.  

   (22) Baya di hino tempu sa Yohanes batisi ne, sado haꞌ di hino Yesu yanak haꞌ paling hino You ndipu mo ge nikan mata so ma do bali ngka. Di kami nikan pili po matatu ndehaꞌ dang do diti Yesu yangun paling hino mate sai ndian, ne souk ma mata mo po mata dang lau hemu-hemung bali kami ne kaba lau rong gegeng di mai ndeling so.”  

   Di tempu sa mo sio gasupu mata howo. Mata sia ngan po Yustus (Yustusi) bali mata sia paling ngan po Matias (Matiasi).  

   Souk mohon sio babeto danek hino You ne You po mata bili mata howo mo mata sia ne ganti Yudas mo. Babeto mo souk sio undi ka undi mo dali po Matias. 

   Mo gafa' sio mata ngaku mo naki naki sado You galau' Hama' You. Naki hino palajarang samuhi mohon kito mine sarita di Hama' You ha' hino mata ngaku. 

1) SMFB 1:6 

​

   Di palajarang sia nangkfohun mo ge Yesu nanak gatepa nikak hino Yesu baya, “Tuhang, mai ge Ke fiking besa? Di mai ge Ke bene dahu ne kito soan Israel mai sado bali parenta diti hino paling te, te mai dang noson?” 

   Sio sado nikak bego po di matatu Yahudi naki naki mata pahala sa You yanji ne napa’ man ngka. Hino You Ndio Ngan, Mata Pahala mo nga-ngan po begai: 

Mesias 

Karistus 

Raja Daud nuhu nanak 

   Nga-ngan waha galia’ ma hino, madi besa baca hino Buku You mo ge kito mine ngan katolu mo ge waha ka waha tu. Mangale sou-souk po Mata Pahala dang You Yanji ne. Mata mo ge hemung sa raja sa dang souk ka parenta dunia mai. Po dang sado Yesu nanak gatepa nikak bego. Di napa’ taun bali maratu’ ge sio Matatu Yahudi naki naki (walu walu) sio nraja mo.  

3)  Yesu ha’ sia nangkafohun bali sia kahowo pede pede ti 

   Kito napa’ mine sarita waha dang dali hino Yesu mpandadadi ne. Mo ge dali di Yesu ha’ hino dunia mai sia nangkafohun mo. Madi Yesu souk bene ha’ paling hino dunia. Mpangaha’ sia nangkafohun ne ka nfaramei ge pede ti. Pede ko po di hemung sa kito matatu. Di tempu sa mo besa kito ne to Yesu mpaha’ ge kito sou-souk pede fiking faya, “Matatu bayasa po mo.” Madi Yesu mpangaha’ sia kahowo mai ge pede paling ti. Mpangaha’ sia kahowo mai ge souk dadi Raja. Di tempu sa mo ge besa kito ne to Yesu souk kito kaba kahanak lio tete faya, “Raja sa dang You yanji ne po mata so!” Dadi Yesu mpangaha’ sia nangkafohun bali sia kahowo mai ge pede pede. 

3)

   Mai ndeli-ndeling dang Yesu napa’ bei ban di kito matatu mo ge bia ka bia lau togu tu. Madi dele ka fiking Yesu ngkaraya hino dunia mai ge souk ngka. Mo ge dang! Yesu bene souk ha’ paling hino dunia mai ne bei gasouk You ntanahu kahila dang lefo hino Buku You mai. Ndina bene ha’ paling mo ge kito kananou haꞌ bali dang. Madi bia ka bia tu po ngan di mata ngaku ge kito kaba naki naki (walu walu) dina so.  

   Dadi di tempu sa mai ge kito fene mine sarita waha dang souk ka Sura’ Matatu galau dinsi dang Yesu napa’ yati hino sio ne. Dinsi ko po lau gegeng rong ban di Yesu Ngangaje Bia hino dunia mai mpou mei mpou haya. Masing ti sio bei mai ndeling waha mo, madi sio ge mantalingun di Yesu ntanohon ha’ paling mo ge dang ka sio ge naki naki. 

   Ngan di mata ngaku ge dele taguhu (do soho) la karaya diti ka sado mantalingun di dinsi sa mangkatepa di Yesu Ngangaje Bia mai mote matatu-tu. Ngan di mata ngaku ge nikan dadi saksi hino dunia mai ne tuga di tempu sa Yesu ntanohon dang ha’ sia kahowo mai ma matatu kaba ganateng ndian ne sio ma kaba naki naki. 

6) SMFB 2:5-11 - Tanda Herang 

   Tempu sa mo, matatu Yahudi ndeha' dang dahu harak (taguhu) mbaruku You napa' lomu hino Yerusalem mo. 

   Dadi di tempu sa sio mine mai sa dang ngkahodon haya mo sio  

kaba ha' ka lomu hino mpou sa mo. Sio haꞌ hino mbo, ge mata sia sia kage tu. Sio herang mo po di sio mine mata ngaku mo batondo ti di peta-petak galiaꞌ ndio, sado sio nseing ndio bali nseing baya, “Ye. Mai ge besa po sado sio mai ge batondo ti di kami lio mai ma talo begai?”  

   Sio matatu Yahudi mo sia sia kage tu di mai ndeling sa mo, sado sia baya ban sia baya, “Sio mata dang batondo mai ge fatak pede la matatu Galilea, hedi? Mo ge besa po sado sio ma batondo di peta-petak galiaꞌ ndio talo begai? Di lio mo ge lio asili hino kito petak." 

   "Kito mai ge asili po hino Paratia, Media, Elang, Mesopotamia, Yudea, Kapadokia, Pontusi, Asia, Farigia, Panfilia, Masiri, Libia, Kirene, bali Roma." 

   Mpou-mpou dang sio baya mai ge, ndeha' yao ma hino. Ndeha' dosun ma hino. Ndeha' yao ko po hemung sa Yerusalem bali Roma. Ndeha' dosun ko po Yerusalem bali Yudea. 

   Lio-lio dang sura' matatu bantondo di mai ge, sio balajar mena ma dang. Sio bene ha' hino mpou dang sio batondo di sio ndio mo ma dang, madi manun Hama' You dang You sakua' hino sio mo po dang sado sio batondo di lio lio galia' mo ma talo. 

1) SMFB 2:14-36 - Petrus notun gatong matatu hino Yerusalem di tanda herang dan badadi mo ka mangale 

   Petrus notun gatong paling hino sio matatu waha mo ne sio nfamiking gaufa’ di Yesu mai ne tuga di sio sasahati ngaku di Yesu ge tu tu dunia mai nTamineng bali ti You napa’ bili Yesu ne pahala matatu hino sio dosa sai ndian. 

   Petrus notun hino sio, baya, "Mai sa ngkahodon dang kemo mine mo ge Hama' You dang You napa' yanji ne. Badadi po hemung sa mata gegeng Yoel napa' lefo di mena ne." (Yoel 2:28-29) 

   Mo souk Petrus goho tete ganotun gatong paling hino matatu Yahudi waha mo, baya, "Mai ge a lio tu nising po mai. Yesu mata sa dang You galau mo ge kemo napa' duli dahak. Bali kemo ma napa' gamate ngka. Masing ti You napa' dahu ne mata mo dadi kemo ntamineng bali kemo ngraja, madi kemo dahu ngkira-kira etan ka sado gamate hino kayu salipi ne."

3) SMFB 2:41 – Mata Ngaku fohu nikan dalo batisi 

 (41) Dadi sio waha dang mine Petrus ndio batondo mo ge nseing ngaku ka yala gabia. Petrus sio do bego, sio lama mote batisi matatu dang mohon ngaku mo. Dadi nahaꞌ sa mo, ngan di matatu ngaku paling Yesu ge dogo paling mata ribu tolu.  

   Petrus yago sio mandaha di sio ndosa mohon batisi. Yaga fiking paling di tempu sa Yesu bene lau gadele dunia mai ne ha' paling hino You Ndipu moko. Di tempu so ge Matahaya defa gamenan di hino mananak gatepa hila mo ne sio gegeng rong di Ngangaje Bia.  

Matusi 28:19-20 (Baca dafa')

(19) Dadi kemo hila lau nyohi dafa' ne ha' hino matatu kahila hino dunia mai ne fei paling A anak katepa fohu po sio. Bali ti ndeha’ dang ngaku ko ge nikan kemo batisi sio. Batisi sio mo ka mamfaramei po begai. Nikan batisi sio po di nun Baba (You) ngan, bali ti batisi sio po di nun You Nanak ngan, bali ti batisi sio po di nun Hama' You ngan. (20) Hino mbi, katepa kabia sio ne sio ma bei mote paling pangaago kahila dang A napa' katepa mena hino kemo mai. Yaga ne talian aku lio mai. Aku mai da hemu‑hemung po bali kemo hila, baya sado ha' di hino dunia mai nsanubun nangkatogu ma Aku katuha gaha’ kemo hila lau ndeha’ sia." 

   Dadi Yesu ntanefa mo ge notun nyohi matatu dang dadi mananak gatepa fohu ge nikan batisi. Lio ngan sa "dadi mananak gatepa" (hino Matusi 28:19-20) ko ge mangale hemung besa "dadi mata ngaku".  

5) Mata Ngaku Fohu Nfaramei bei Sia SMFB 2:42-43 

   Mata ngaku napa' dalo pangadadi fohu ko po di Hama' You napa' duo' osik hino sio. Sio mpangadadi fohu mai ge hemung sa mpangadadi mena ne dang ngka.  

   (42) Dadi sio mata dang mohon ngaku mo ge taguhu gahaꞌ po hino sio suraꞌ matatu ngkatepa. Sio yaga gabia hino sio mpangalomu dang pake lomu hemung mo. Bali ti roti ma sio bapikaꞌ ka kaba gan hemu-hemung. Hino mbi, sio yaga ne kaba babeto hemu-hemung. 

   Mata ngaku fohu mo ge sio bene mine Sura’ Matatu ngkatepa, bene babeto, bali ti sio ma bene lomu hemu-hemung. 

   ? Besa po sado mata ngaku bene lomu bebego? Matatu yago sio lomu bebego te? – Matatu yago sio bebego dang ngka. Sio bei mai kahila mai ge sio bei di ndian nising. Ndian suka mai ge hino sio ising bali polo’ ge dang, manun Hama’ You dang duo’ hino sio ndian ka gasun sio nfamiking sado sio bei mai kahila mai talo. 

   Mai ndeling dang badadi mai ge, Yesu napa’ notun gamenan hino mananak gatepa.  (Guru baca ayat mai dafa’) 

   Yohanesi 13:35  -Besa kemo ne nseing dalian nseing bego noka, mo ge matatu sou-souk gananou gatong di kemo hila ge A bala ko po kemo hila mai.” 

   Kito to sio mata ngaku fohu mpangadadi di tempu mo po nseing dalian nseing ka sado matatu galia’ ma do dufu di sio ge You mbala.  

   Bali ti di tempu sa mo kito to You nSura’ Matatu ma bei tanda herang waha sado matatu sou-souk kage, ntaku’ bali sio samantong di tanda herang dang badadi mo. (SMFB 2:43) 

   ? Besa po sado You sakua’ manSura’ Matatu mo ka bei tanda herang bebego? - Ne matatu gananou gatong di You po mata dang galau sio 

5) SMFB 3:7-10 

​   

   Petrus yako mene so nima ka gakoho. Lama mote mene so ma goho di mandoik bali manfukulali mo napa’ ngkoyong ngka. Mata mo lumpaꞌ tadenge sai, bali ti io dinggang di tofo tete. Souk, io ma diak hemu-hemung bali Petrus sio howo mo hino Lehaꞌ You ndian mo. Madi io mpangalaun mo ge sara lau bali lumpaꞌ tadenge sai bali gihak You ngan po lama mote.  

   Dadi tempu sa matatu-tu ndehaꞌ dang lomu hino Lehaꞌ You ndian mo do mata mo lumpa’ tadenge sai gihak You ngan, dadi sio nanang kage. Sio do bego, sio sia wai ka baya ban hino sia baya,  

“Anu, wai ne to mata so. Mata mo po bayasa kito to duo-duo’ hino lalowang nsohing ne.” Dadi sio mata sia sia kage di do mai ndeling sa dang badadi hino mata so ngkanangi mo.  

7) SMFB 3:11-26 Petrus ganotun gabia hino sio di Yesu mpangamate ka mangale  

   Petrus do matatu waha mo lomu bego ka ndio baya, “Matatu Israel yaga ne mine a lio mai. Besa po kemo hila kage paling di mai ndeling sa badadi hino matatu basedu sa mai ka sado kemo hila mbeleng ma gaha’ paling hino kami tolu begai? Kemo fiking mai ge kami kua’ diti bali kami faramei fei dang bei You ndian ka sanang po sado bei gabia ban mata mai te? Mo ge mai dang, ka mai ge You ngkua’.”  

   Kito to matatu Israel napa’ yako roto’ You mpangayanji bali You Ntanefa mo man tu ngka. Sio napa’ mine mata gegeng Abraham, Isak, Yako, Musa, Samuel, Daud, bali Yoel sio mo mpanganotun. Masing ti matatu Israel mai ge napa’ gananou bali mine You Ndio Ngan man ngka, madi sio mamongo noson di Yesu mai. Matatu Yahudi nfamiking ge Mata Pahala dang You yanji ne souk nikan dadi sio nraja hino dunia mai ne gakala di sio musu. Madi mata gegeng napa’ lefo di mena ne Mata Pahala ge nikan souk dalo kangela. Bali ti, Yesu mpangadadi hino dunia mai ge lama mote bali sio ndian nfamiking mo dang. Mo po dang sado sio duli dahak bali gamate Yesu ne ka Petrus gasala sio dang mine mo baya, “Kemo po dang napa’ gamate Mata sa Pangadadi Nun mai ngka.”  

   Mo souk, Petrus mo ndio paling baya, “Ngali dafa’ kemo nfamking mo ne kabalik paling hino You mai ne souk ma You gahira ban kemo ndosa mo. Ne tuga di souk ma You yati kemo ntanuo’-duo’ mo ma sanang ko po di You souk gamile kemo nfamiking dang nfaha’ di nfaramei baradosa mo.” 

   (25) Dadi You mpangayanji kahila dang You mamata gegeng notun ban di hino kemo nusi kobi ne ge dali po hino ndoaꞌ sa kemo mai. Hino pangayanji mo sia ge You notun hino kito usi kobi Abarang ne baya, ‘Hino soan nun sa kou po dang sado lipu mei lipu haya kahila i ge A fei kabia bali di sio.’ Dadi pangayanji mo ge dali bali kemo. 

   Masing ti matatu Israel napa’ duli dahak sado gamate Yesu mo, madi manun You ndian sa nafan dalian matatu, mo po dang You yati paling nsolang hino matatu Yahudi ne sio mandaha di sio ndosa mo. 

   Naki minggu samuhi mohon kito fene mine sarita di matatu ndeha’ dang yala gabia Petrus ngkatepa mo. 

Ulang Paling Palajarang 4:

   ? Di tempu sa Petrus bali Yohanes lau ha’ hino Leha’ Mbaruku You mo ge mansa dang badadi? – Petrus bei gabia ban mata basedu sa. Hama’ You sakua’ sio ka sado bei tanda herang waha mo talo.

   ? Besa po sado You sakua’ Sura’ Matatu ne bei di tanda herang mo talo? - Sio bei tanda herang talo ne tuga di matatu gananou Yesu po mata galau sio.

   ? Di tempu sa Petrus gatepa matatu waha mo, mata mo gasala sio di sio po matatu dang gamate Yesu ne. You ndian suka hino matatu dang gamate Yesu mo ge bebesa? - Masing ti matatu Israel napa’ duli dahak sado gamate Yesu mo, madi manun You ndian sa nafan dalian matatu, mo po dang You yati paling nsolang hino matatu Yahudi ne sio mandaha di sio ndosa mo.

   Ayat Hafal: (Matatu nikan hafal paling ayat sia dang mena ne)  

   SMFB 1:8d - Bene tuga di souk ma kemo hila po mata dang lau rong gegeng paling di A ngangaje mai mote matatu-tu.

8) SMFB 4:23-31 - Matatu Ngaku Mbabeto Ngan  

   Di tempu sa sio bei ngkira-kira galia’ talo dang, di mata ngaku ma tamba waha. Dadi sio bene bei bebesa sa hino Petrus bali Yohanes mo ge talo dang ngka. Mo gafa’ sio gasupu di Petrus sio howo mo ka baling ha’ hino mamfalituha mata ngaku mo. Sio howo ha’ hino mbo sio basarita di mai kahila dang mantika’ Yahudi notun hino sio howo mo. 

   Manfalituha mo mine bego, sio kaba danata ndio tete ka babeto, baya, “Alang i fafon bali mai kahila hino dunia mai sou souk ge hino Ke ndoik ndian. Bali ti mai kahila mo ge Ke po Mata walu’. Di mena ne Hama’ You napa’ sakua’ Raja Daud ne sado batondo di mai ndeling dang souk ka badadi mai. Mai ndeling so ko po soa-soan kahila i ndian yanak darusok hino Tuhang bali mata sa dang You bili ne. Mata sa dang You bili mo po Yesu. Sio lomu mo ge sio dahu di ngkira-kira etan hino Raja sa dang Ke yanji ne. Madi manun Ke ngkuaꞌ bali Ke nfamiking po dang sado mai ndeling kahila mo ge badadi bebego talo.” 

   “Tuhang, Ke to di mai ge sio ma bei ngkira-kira etan hino kami. Mo po dang Ke ati nsolang bia hino kami ne kami batondo di Ke Ngangaje bia mai ma kami sung mamile bali kami ma ntaku’ dang. Bali ti kangayak dafaꞌ di Ke ngkuaꞌ sa bei gabia di matatu-tu mai. Bali ti Ke ati ne nun Yesu ngkuaꞌ mo po sado tanda herang ndehaꞌ bia tu ma badadi di talo.” Sio mata ngaku ndio ngan dang babeto ko po bebego.  

   Dadi sio babeto mo gafaꞌ, lama mote lehaꞌ sa sio lomu hino mo ge gayunduk tadenge sai. Dadi tempu sa mo Hamaꞌ You ngkuaꞌ ma duman sio mo sou-souk, ka sado sio nsung kalalibe di You Ndio Ngan bia mo.  

   Mo ge tanda herang di You sango sio mbabeto mo ne tuga di sio gananou gatong di sio nbabeto mo ge lama mote bali You ndian suka. Mo po dang sio nikan barani bali dele ka gapu’ paling nsung ne batondo di Yesu Ngangaje Bia mai. 

2) SMFB 4:36-37 Barnabas  

​

   Hino mata ngaku fohu di tempu sa mo, mata sa ngan Barnabas ma hino. (Hino lio Yahudi lio ngan sa Barnabas mangale po mata mangkalomok). Barnabas mo ge mansoan nun po hino Lewi, madi mata mo ndeha’ duoꞌ po hino Siprus (Siparus). (Guru gatuyuk hino peta)  Dadi mata mo masak mampetak ka yodi nsan mo ha’ hino Suraꞌ matatu mo. Barnabas sado batila petak nsan mo talo po di manun Hama’ You mo mata gasun io nfamiking.

9) SMFB 5:41-42; Yohanes 15:20 

​

   Mo gafaꞌ, Mantika' Yahudi galua paling Sura’ Matatu mo. Di tempu sa sio supu lau mo ge sio ndian mantoro. Sio ndian yanak mantoro ko po di fiking baya, “Di mena ne Yesu ma dalo bagiging bali dalo pangahutok. Mo po dang do besa kito ne dalo pangahutok di Yesu ngan ge You gaduoꞌ kito faramei. Mai ndeling sa mai ge badadi hemung sa Yesu notun ne baya, “Dadi do besa matatu hino dunia mai ne napaꞌ bagiging mena Aku noka, mo ge faya ka souk sio ma bagiging paling ti kemo.” (Yohanes 15:20b). 

   Masing ti sio dalo bagiging bego madi sio mangkatepa lau ndeha' sia hino Lehaꞌ You, bali mote matatu-tu ndehaꞌ di Yesu Ngangaje Bia mai. Gegeng mo po notun baya, “Yesu mai ge Karistu Mata sa dang You yanji ne po Mata so.” 

   ? Besa po Sura’ Matatu mo dalo bagiging bego madi sio ndian yanak mantoro? - Sio ndian yanak mantoro ko po di Yesu ma dalo bagiging mena ngka dadi ngan di mata ngaku ge souk dalo bagiging. 

Ulang Paling Palajarang (Guru dule matatu ne basarita di palajarang minggu sa mena ne mine di sio nfamiking)

   ? Besa po mantika' Yahudi mo ndian haya dang hino Sura’ Matatu mo? - Sio ndian haya dang di sio do tanda herang waha dang badadi mo. 

​

   ? Mantika' Yahudi mo fiking besa di tempu sa sio gasiak Sura’ Matatu hino bui mo? - Sio fiking matatu souk ngaku Sura’ Matatu ngkatepa mo dang. 

​

   ? Tuhan mbidadari so yago Petrus sio bei mansa? - Sio nikan lau mangkatepa hino Leha' You.

   ? Mantika' Yahudi mo yago Leha' You Mpangayaga mo bei mansa hino Sura’ Matatu mo? - Sio yago bung sado 39 kali bali yelek dele ka sio batondo paling di Yesu Ngan.

   ? Besa po Sura’ Matatu mo dalo bagiging madi sio ndian yanak mantoro bego? - Sio ndian yanak mantoro ko po di Yesu ma dalo bagiging mena ngka.

​   Ayat Hafal: (Dule matatu ne hafal paling ayat sia dang mena ne)  ​​

   SMFB 4:19 – “Sia mbi po dufu bali You Ndian suka? Kami fei mote kemo mparenta te? Te kami fei mote You mparenta?” 

6) SMFB 6:7 

​

   Dadi hino sarita mai ge kito to Suraꞌ Matatu gahako mene mata hitu mo ne rio hino dinsi galia’ mo ne tuga di Sura’ Matatu yako soho la babeto bali mangkatepa hino Yerusalem mo po dang sado mata ngaku fohu ma tamba waha paling. 

   Tempu sa mo ge Mata Rame manima ndoik waha ma ngaku di Yesu. Sio mo po mata Lewi dang melayani hino Leha’ Mbaruku You ndian. Sio dang ngaku mo yati ngkanangi ne dalo batisi. 

   Dadi kito to masing ti mai ndeling sa batila kangan mo sado dadi di basaki dang hemung, madi kito to mata ngaku Yesu tamba waha paling po di You ntanahu ge bene mata woi te woi bene gahutu' paling ge talo dang. 

1) SMFB 6:8 

   ? Kemo fiking noson, Stefanus ge woi sa? – Gareja nima ndoik sia po mata mo. Stefanus mo ma bei tanda herang waha tu bali mangkatepa di You Ndio Ngan. Tempu sa mata mo mangkatepa ge pake pande nahu sa hino You mai. 

3) SMFB 6:12-14 

   Dadi manun mai ndeling sa sio nafan gatanong lio mo po sado matatu waha bali mantika’ Yahudi ndian yanak mangkanao ka yago matatu yako Stefanus ne yodi ha’ hino Makama Agama (Ndeha’ sidang). Di tempu sa sio yodi Stefanus ha’ hino Ndeha’ Sidang mo, io nfalituha ge hemu-hemung bali io dang. Madi kito to You po mata gatuha gaha’ io.  

   Hino ndeha’ sidang mo Mantika’ Yahudi mata laka hitu (70) ma hino mbo. Sio ma yala bali matatu ne bei lio asi asi (saksi mangkahekok) hino ndeha’ sidang mo. Sio yago matatu dang dadi saksi mo notun, baya, “Kami mine mata mo ge baya ganafu asan po Leha’ You bali Musa Ntanefa Kahila ne. Bali mata mo ma notun Yesu souk riwa’ Leha’ You bali ngali gasou-souk mai nfaramei kahila dang Musa ganafu hino kito ne.”  

   ? Kemo fiking Stefanus mo ge tu tu baya gaetan Musa bali You ngan te? – Dang! 

   ? Woi po mata riwa’ You Ntanefa Ndeling Kahulu mo, Stefanus te matatu Libertine mo? - Matatu Libertine mo, di sio napa’ bei lio asi asi hino matatu waha mo. 

   ? Besa po sado sio bei lio asi asi mo? – Sio sado bei lio asi asi po di nun sio lawan Stefanus mo talo dang di sio ndian haya dang hino Stefanus mo.  

1) SMFB 8:1-3 Saulus bagiging sio mata ngaku hino Yerusalem 

​

? Kemo fiking noson di tempu sa sio bene gamate Stefanus ne mata sa dang sio diba kelambi hino ndoik nun mo ge woi sa? – Mata so ngan po Saulus. 

   Dadi Saulus mo ma gaduoꞌ di Stefanus mpangamate mo. Stefanus gafoleng gafa’, mo mohon mantika’ Yahudi gatuo’ nun bene bagiging mata ngaku hino Yerusalem mo sado sio mata ngaku Yesu mo ge pakapuhak nyohi mote mpou mpou hino Yudea bali Samaria*. Madi Sura’ Matatu mo ge hino Yerusalem mo noson. Mata ngaku hino Yerusalem mo lofu gabia-bia Stefanus ngkanangi haya bali sio susa di Stefanus mpangamate mo. Madi Saulus nanang gamate Stefanus bebego ge mai nfaramei bia. Tempu sa Saulus do mai ndeling sa Stefanus mpangamate mo, io ndian yanak sanang ka diak hino mata ngaku mo ndeha’ ka yohi ronta’ fine ma mene mohon gasiak hino bui ndian mo bali bene gamate sio.  

9) SMFB 8:20-24 - Petrus Lio Ngkoyong bali Simon mo 

​

   Petrus mine bebego, ndio hino Simon baya, “Bia po kou nate dafa’ hemu-hemung bali kou mpipi mo. Di kou fiking hadia sa hino You mai ge bene duka paling di pipi. Mo ge talo dang.” 

   “Di kou bene gananou ha’ bali mai ndeling bia sa hino kami mai ge talo dang. Mai ko di kou nfamiking mo ge dufu bali You ndian suka dang.”  

   “Mo po dang kou nikan mandaha di kou nfaramei etan mo. Tiba dafa’ kou nfamiking etan mo, bali ti sanek hino You ne Matahaya sahira tiba kou ndosa dang yako rotoꞌ noson hino famiking sa mena ne. Di a kananou katong kou ndian mfamiking mo ge mbara’ hemung sa noyun bali ti kou ma bapaluman noson hino dosa ndian.” 

   Mine Petrus ndio mo, Simon sango baya, “Kemo babeto ban aku hino You ne dele ka mai ndeling mo badadi hemung besa kemo ndio mo.” 

   ? Besa po sado Petrus ndio ngkoyong hino Simon begai? -Di Petrus do dufu Simon mo bene sampun You no bali mfamiking diti.  

   Kito to di tempu sa Filipus mangkatepa mo ge io pake nfamiking diti dang, bali mata mo bene yago matatu fangu ma dang. Madi, Simon mo ge pake nfamiking diti po dang io bene duka kua’ sa hino You mai. Dadi kito to mata mo nfamiking mo pede la hino pipi. Masing ti Simon mo ge mine You Ndio Ngan, madi mata mo ge gananou gatong ka You Ndio Ngan mo mangale dang. Simon mo nfamiking gaha’ soho la hino tanda herang kahila dang badadi di tempu sa mo. 

   Dadi Dokter Lukas lefo sarita ndoa’ sa mai ne kito fiking bali kananou di kito matatu mai, nseing ge mine You Ndio Ngan ka yala gabia bali gananou io mandufu, madi nseing paling ge mine mine You Ndio Ngan madi yala gabia bali dahu hino ndian dang. 

Ulang Paling Palajarang  

   ? Tempu sa Stefanus gafoleng mo mai ndeling besa po badadi hino mata ngaku dang hino Yerusalem mo? - Sio dalo bagiging ka sio pakapuhak mote petak Samaria bali Yudea. 

   ? Hino Samaria mo mata ngan Simon ma hino. Mata mo mpangadadi ge bebesa? - Mata mo ge matatu pake padoman bali balik mata hino mbo man tu ngka, sado darik di matatu waha hino Samaria mo ndian. 

   ? Di tempu sa Sura’ Matatu mine ngangaje di matatu Samaria napa’ yala gabia You Ndio ngan mo ge sio bei nsa? – Sio galau Petrus bali Yohanes ne do diti mata ngaku fohu dang hino Samaria mo.  

   ? Petrus bali Yohanes ha’ hino mbo ne bei nsa? – Petrus bali Yohanes ha’ hino mbo, lama mote babeto ne mata ngaku hino Samaria mo dalo Hama’ You di Hama’ You bene duo’ ka hino sio mo mata sia ma dang noson di sio dang dalo batisi mo ge batisi la di Tuhang Yesu ngan. 

   ? Simon mo ge danek mansa hino Petrus bali Yohanes mo? - “Kemo howo ati bali kuaꞌ sa mo hino aku ne besa a ne pape lima hino mata woi te woi nulu ma sio dalo bali di Hamaꞌ You talo.” 

   ? Besa po sado Petrus ndio ngkoyong hino Simon begai? -Di Petrus do dufu Simon mo bene sampun You no bali mfamiking diti.  

   Ayat Hafal: (Dule matatu ne hafal paling ayat sia dang mena ne)

   SMFB 8:22- “Mo po dang kou nikan mandaha di kou nfaramei etan mo. Tiba dafa’ kou nfamiking etan mo, bali ti sanek hino You ne Matahaya sahira tiba kou ndosa dang yako rotoꞌ noson hino famiking sa mena ne.”  

1) SMFB 9:1-2 Saulusi Bagiging Sio Mata Ngaku 

​

   ? Kemo fiking noson hino gamba sa mai? Woi sa po dang sio lomu kalambi hino ndoik nun di tempu sa sio gamate Stefanus ne? - Mata mo ge ngan po Saulus.  

   Di tempu sa Saulus do Mantika’ Yahudi napa’ gamate Stefanus mo  ge Saulus nfamiking yanak bene bei gaetan mata ngaku hino Yerusalem mo. Saulus do mata ngaku di tempu sa mo waha tamba waha paling po dang io ndian haya dang. Dadi mata mo bagiging mata ngaku mo sado mata ngaku mo pakapuhak mote mpou mpou. Dadi di Dina Pentakosta mo sado ha’ di tempu sa sio mata ngaku pakapuhak mote mpou mpou, mo ge sado taun kangha’ mandian po sio lomu hino Yerusalem mo (Taun 30-33).  

   Saulus ngaku Yesu mo ge Mata Pahala dang. Saulus nfamiking mo po mata ngkau ge riwa’ You ntanefa. Io fiking mai dang io bei mo ge dufu bali You ndian suka, madi mai dang io bei mo ge dufu dang. Di tempu sa Saulus mo yako mata ngaku ne gasiak hino bui ndian, mo ge mata mo gahanak di ngan bali ndian nanang senang di. Po dang io dumpak paling mai ndeling sa bene bei gaetan ka gamate mata ngaku mo ka notun baya, “A ma souk lau ne hako mata ngaku Yesu dang duo’ mote mpou mpou.” Dadi Saulus mo lau ka ha’ hino Kapala Mata Rame mo ka danek sura’ ijin ne bene yako sio ne bene sidang. Sura’ dang Saulus danek mo ge pede yako mata ngaku hino Yerusalem mo dang ka sura’ mo ge dali hino kota sa dang yao tu. Kota mo ngan po Damsyik. Kota mo manyaon bali Yerusalem kira 350 kilo te sa (PETA). Dadi Saulus bene gamate mata ngaku mo gasou-souk. Baya fine ma mene ge bene yako ne gamate gasou-souk.  

   Kemo do Saulus mo ge pake lian sa haya dang hino mata ngaku, ka mata mo fiking mata ngaku napa’ riwa You ntanefa ndeling kahulu ne. Kemo fiking lian sa haya dang bali gahanak ngan ge bia te dang? – Dang 

   Kemo fiking noson di sarita ndoa’ sa Kain Bali Habel ne? Kain pake nfamiking bebesa po sado gamate Habel ne?- (guru dule matatu ne mine sio nfamiking hino mai ndeling mai) – Kain pake lian sa haya dang. You ge mahara po matatu dang pake lian sa haya dang.  

3) SMFB 9:7-9  

   Dadi sio mata dang lau hemung bali Saulus mo kaba kage di lio sa mo ka mata sia sia kaba samantong. Sio sado samantong mo po di mine lio so, madi do ka mata sa dang ndio ndio mo dang.  

   Dadi Saulus yangun ka goho hete bali mada mbeleng, madi mambeleng mo ge do mai talo dang. Dadi sio waha mo do bego, dinggang tadenge ka yako mata mo bali doto sado haꞌ hino kota Damsyik mo. Sio kaba ha’ hino mata sa ngan Yudas ndeha’. Sio haꞌ hino mbo, sado lau botu tolu mandian madi Saulus mbeleng mo ge do mai talo dang. Bali ti hino mbi, io ma gan kangan dang, yinung wayo kasia ma dang sado lau botu tolu mandian mo. 

5) SMFB 9:17-19a 

​

   Ananias mine Tuhang ndio mo lama mote mata mo lau ha’ hino leha’ sa Saulus duo’ hino mo. Ha’ hino leha’ mo mata mo diak ka bape nima hino Saulus mo ka ndio baya, “Saulus falituha dang a talian. Yesu, mata sa dang kemo lau sai ka tarusu hino leling ntangan ne, po dang galau aku sado ha’ kemo mai. Yesu galau aku ne souk ma kemo do paling mai waha talo bali ti Hama’ You souk parenta kemo ndian mo.” 

   Tempu sa Ananias ndio bego lama mote Saulus mbeleng dang do mai talo dang ko ma do paling mai talo ngka. Mo souk Saulus mo yangun ka Ananias batisi di mata mo. Mo gafa’ io gan kangan ka io ngwola’ ngkoyong paling ngka. 

   ? Kemo do Saulus mo napa’ gamate mata ngaku. Kemo fiking You bene pake matatu hemung sa Saulus mai ne dadi saksi talo te? (Guru mine di matatu nfamiking mohon sarita paling) 

1) SMFB 9:31 Mata Ngaku Tamba Waha 

​

   Tempu sa Saulus napa’ lau ha’ hino mandeha’ duo’ hino Tarsus mo gafa’, mata ngaku hino petak Yudea, Galilea bali hino Samaria mo ntanuoꞌ duoꞌ ge sanang di matatu bei gaetan sio mo ge hino dang ngka. Di tempu sa mo Hamaꞌ You sakuaꞌ bali galomok mata ngaku mo ndian sado sio ndian ma ngkoyong hino You. Mo po dang sado sio mata ngaku hino mbo ge tamba waha paling. Bali sio ma taka tu po You. 

3) SMFB 9:34-35 

   Dadi Petrus do bego, dinggang tadenge, gahanak ndio baya, “Eneas, di mai ge Yesu Karistu bei gabia kou ngka mai. Hangun dafaꞌ ne kalonoꞌ kou ndeha’ lukuꞌ mo.” Lama mote Eneas mo ma yangun, ka goho hete. Dadi matatu hino kota Lida bali Saron mo do mata bakempang mo napa’ bia paling bego ka sado sio sou-souk ngaku Tuhang.  

   ? Kemo fiking noson di tempu sa Petrus bei gabia mata basedu sa hino Leha’ You nlalowang ne? Kemo fiking noson di tempu sa Petrus diak hino bui ndian ne? Petrus mo galau noson mandinsi ne te? - Ihi. Di mena ne sado ha’ hino ndoa’ sa mai ge Petrus yako roto’ mandinsi po mangkatepa bali ti dadi di Yesu nsaksi. Masing ti Petrus dalo bagiging, madi mata mo bene gadele mandinsi mo ge dang, di io ge taka You. Dadi kito to Petrus mpangadadi mo ge io ganateng ndian ne Hama’ You parenta sado mata mo ma yako ndinsi mo ma pede ndeling sia dang.  

   Hino You Ndio Ngan notun begai… 

2 Timotius 4:2a- Gegeng dafa’ di You Ndio Ngan mai. Masing ti kou dalo susa te sanang, madi kou nikan gegeng di You Ndio Ngan mai lau butu-butu’ dang. 

   Kito to di tempu sa Petrus dalo sanang te susa, mata mo mangkatepa lau ndeha’ sia noson. Ngan di mata ngaku ge nikan ganateng ndian ne galau di dinsi dang Yesu napa’ yati hino mata ngaku ne gegeng rong ban Yesu Ngangaje Bia mai.  

7) SMFB 9:38 

   Dadi mata ngaku hino Yope mo mfamiking dali hino ngangaje sa Petrus mohon bei gabia Eneas hino kota Lida mo. Kota Lida ge yao bali Yope mo dang, mo po dang sio galau mata howo ne yodi tanefa ha’ Petrus. Tanefa mo po notun baya, “Mine tanefa mai ge hombi-hombik ne ha’ hino mbai.” 

   ? Kemo fiking besa po sio notun di Petrus mo dang noson di Tabita mo napa’ gafoleng ngka?  – (Guru dule matatu nfamiking) 

​

9) SMFB 9:41-43 

   Petrus do go yako mata mo nima ka goho. Mo gafa’ Petrus yuang mata ngaku bali balo balo hino mbo gasou-souk mohon Petrus mo ganotun hino sio Tabita ko ge napa’ dadi paling ngka. Dadi ngangaje di Tabita napa’ dadi paling mo sasahati sasa hino Yope lau dali nsohing. Do tanda herang dang badadi hino Tabita mo ka mata ngaku Yesu ma tamba waha paling hino Yope mo.  

   Mo gafa’ Petrus duo’ noson hino Yope mo lau botu hila sa mandian. Petrus duo’ hino matahaya sa ndeha’, mata so po ngan Simon. Simon mo ngkaraya po yala daging ngkulik mo ka gadage ne masak. Io ngkaraya mo ge nfaha’ bali oli. Simon mo ge matatu ngan haya dang. 

    ? Besa po Petrus bili ka duo’ bali Simon mo? – Di Petrus ndian suka ge mata woi te woi bene ha’ mine Yesu Ngangaje Bia mai ma talo.  

   ? Kemo fiking di tempu sa Yesu dadi noson hino dunia mai ge bayasa bakalemak bali matatu dang bebesa? – Yesu ge bayasa bakalemak bali matatu ndeha’ kurang gakoa’, matatu bali mpanyakit, matatu dang danek pajak, bali matatu ngan haya dang. Di tempu sa mai ma, kito to Petrus mpangadadi ge hemung sa Yesu mpangadadi di mena ne. 

   Dadi hino sarita ndoa’ sa Tabita mai ge kito to masing ti mata mo ge kaya, madi io ge makan bili matatu dang. Souk kito to paling di Petrus po bego masing ti io duo’ hino mpou galia’, madi tempu sa io mine mata ngaku dalo mai ngkahelek, Petrus lau rio sio. Petrus ganateng ndian ne galau ndinsi sa dang Yesu napa’ yati di mena ne. Bali ti kito to Petrus ma rio mata ngaku sou-souk, bene bili pede matatu ndeha’ kaya ge dang. Petrus yala nsolang ne mangkatepa di Yesu Ngangaje Bia mai. Io bene wasik hino mandinsi sa mangaketepa mo dang. 

Ulang Paling Palajarang  

   ? Besa po Petrus nikan lau mansawai mata ngaku hino kota galia’ mo? Kemo fiking Petrus ndinsi mo ge mansa? – Petrus ndinsi po mangakatepa di Yesu ngan. Dadi io ge domba mpangayaga. Io nikan lau ha’ mata ngaku hino Yerusalem, Yudea, bali Samaria ne gakoyong sio bali gatepa sio di You Ndio Ngan.  

   ? Tabita mo ngkaraya ge bei mansa? - Fine haya ngkaraya po gao’ kalambi ne masak bali batila kalambi mo hino balo balo dang kurang gakoa’. 

   ? Mansa dang badadi di tempu sa Petrus ha’ hino leha’ duka ko? – dule matatu ne basarita di mai ndeling mo. 

   Ayat Hafal: (Dule matatu ne hafal paling ayat sia dang mena ne)  

   2 Timotius 4:2a- Gegeng dafa’ di You Ndio Ngan mai. Masing ti kou dalo susa te sanang, madi kou nikan gegeng di You Ndio Ngan mai lau butu-butu’ dang. 

2) SMFB 10:3-6 

   Dali tempu kasia Kornelius mo babeto. Hino babeto ndian mo mata mo do bidadari sa diak hino mandeha’ mo ka yuang baya, “Kornelius.” Mata mo wai ka do bidadari so, mata mo ndian pakataku’ ka nikak baya, “Tuhang, Ke ha’ di mansa?” 

   Bidadari so sango baya, “Kou mbabeto bali kou ndian sa pakatila mo ge dali bali You ndian suka mo po dang You yala gabia di kou. Dadi di mai ge kalau dafa’ matatu ne ha’ hino Yope. Hino Yope mo mata sa ngan Petrus ma hino mboko. Mata mo duo’ hino mata sa ngan Simon ndeha’. Simon ngkaraya po bei daging ngkulik. Bali mandeha’ mo ge dosun bali una’ nun. Kalau dafa’ matatu ne ha’ hino mbo.” 

   Kemo fiking, bidadari mo napa’ goho hino Kornelius mbeleng ndian ngka. Madi besa po bidadari mo gatepa Kornelius di Ngangaje Bia mo dang? Besa po Kornelius sio nikan naki paling Petrus dang hino kota Yope dang yao mo? (Guru dule matatu nfamiking) 

? Kemo fiking noson di tempu sa Yesu baling ha’ You Ndipu dang noson ne? Mo ge Yesu yati tanefa bebesa hino mananak gatepa hila mo (SMFB 1:8)? – Sio nikan dadi saksi ne yodi gegeng ban di Ngangaje Bia. Yodi Ngangaje Bia mo hino mpou mei mpou haya sado ha’ dina dage togu. Dadi hino mbo kito to You yati dinsi mo hino bidadari dang, ka yati hino matatu. You ndian suka po mo. 

4) SMFB 10:9-16 

   Sio tolu mo lau modong sia mo sado dina. Dadi sio lau lau sado dina goho sio napa’ dosun Yope ngka.  

   Tempu sa dina haya mo, Petrus yanak hino leha’ so nfafon ne bene babeto. Petrus ma napa’ mbaluhan ngka. Madi leha’ ntamineng mo mohon bene dahu kangan. Mata mo babeto ka kage di do alang kafa ka do mai sa nouk hino alang mai bete sai. Mai dang mata mo do po hemung sa sinang dang gofo’ hino nsanusun ngha’ dang nouk sado ha’ hino petak.  

   Dadi Petrus do hino sinang ndik mo ndian ge daging mpaha’ lakahila i ma hino. Daging kahila mo nseing ge matatu Yahudi gan talo, nseing paling ge matatu Yahudi gan talo dang. 

   Mo souk Petrus mine You ndio baya, “Petrus, hangun ne popo’ bali kan dafa’.” Petrus mine bego sango baya, “Tuhang, Ke do, daging dang Ke napa’ sasi ge dali ka a lima te a sung dang noson.” Madi souk You sango paling baya, “Mai dang Aku notun gan talo ge dele ka kou notun sasi noson.” 

Petrus mine lio ngan mo sado katolu mohon mata mo do sinang ndik so yanak paling hino alang mai tete. 

? Tempu sa You notun hino Petrus mo ge “Hangun ne popo’ bali kan dafa’.” Petrus sango bebesa? -  Petrus sango, baya, “Tuhang, Ke do, daging dang Ke napa’ sasi ge dali ka a lima te a sung dang noson.” 

   ? Besa po Petrus sango bebego? – Di You napa’ yati tanefa kahila mo di tempu sa matatu Israel hino una’ tangan ne. Tanefa ko po dele ka sio gan te yako daging dang You sasi ne. You yati tanefa mo ne soan galia’ do dufu soan Israel mo ge You nsoan mpamili. Dadi sio mpangadadi mo ge hemung besa soan galia’ ge dang. 

   ? Besa po You yati gambar/sonto daging hino sinang ndik mo hino Petrus? – You bene yufa’ Petrus nfamiking di You ndian suka ge matatu hino dunia mai sou-souk mine Yesu Ngangaje Bia mai, pede matatu Yahudi dang ngka.  

   Hino matatu Yahudi nfamiking, soan galia’ ge ha’ hino You talo dang. Sio ma bakalemak hemung ge talo dang. Dadi, hino gambar dang You yati hino Petrus mo, daging ndeha’ sasi bali ndeha’ sasi dang ma napa’ sampun hemung. Sonto sa mo mangale po You napa’ yufa’ leling salama’ ne sado soan kahila mai ma sado ha’ di hino You ma talo.  

6) SMFB 10:24-33 

   Dali huko Petrus bali sio tolu mo lau hemung. Petrus dule mata ngaku mata nong hino Yope mo ne lau hemung bali sio. Sio lau mo sado dali huko paling mohon ha’ hino Kaisarea mo. Do Kornelius sio napa’ naki hino mbo. Mata mo napa’ notun manseing-seing bali mamfalituha ka ha’ naki hino mbo. 

   ? Besa po Petrus nikan dule mata ngaku hino Yope mata nong ne lau bali io? - Di sio po souk dadi saksi hino mai ndeling dang souk ka Petrus batondo di mo. 

   Dadi Petrus ha’ hino mbo Kornelius lama mote dokon ntun hino Petrus mo. Petrus do bego dabak nima hino, ka baya, “Koho dafa’ aku ma matatu bayasa hemung besa ke.” 

   ? Kemo fiking besa polisi te tentara ha’ hino kemo dokon ntun hino kemo ge kemo nanang bebesa? – (Guru mine matatu nfamiking hino panganikak sa mai.) 

   ? Besa matatu Yahudi ne diak hino matatu Romawi te soan galia’ ndeha’ ge souk sio bene diak paling hino Leha’ Mbaruku You ge talo dang. Hino sio nfamiking mo ge napa’ bei dosa ngka. Madi besa po sado Petrus diak hino Kornelius ndeha’ mo talo? – Manun Petrus taka You po sado mata mo barani diak hino Kornelius ndeha’ mo. Io ntaku’ matatu gasala io ge di mai ndeling mo dang. 

   (Catatan Guru: Hino mai ndeling diak hino matatu Romawi ndeha’ mo ge sio napa’ dadi “barasi dang” ngka hino matatu Yahudi mpangadadi, po dang sio bene diak paling hino Leha’ Mbaruku You ge nikan yodi bali sanaho.) 

   ? Kito to Petrus pake lian besa di tempu sa Kornelius dokon ntun mo? – Lian sa mbala’ bali saofo ngkangani ka gakoho di Korneilus mo ka baya, “Aku ma matatu bayasa po besa ke.” 

   Souk Petrus sio howo lau sado diak hino leha’ mo ndian. Ha’ hino mbo Petrus do matatu waha napa’ lomu hino mbo ngka. Dadi Petrus nikak hino leha’ ntamineng baya, “Ke sado yuang aku ha’ hino mbai di manun mai ndeling besa sa? Kemo ma gananou kami mai ge fene bakalemak bali soan Yahudi dang ge talo dang. Masing ti bego madi aku padu sado ha’ di nun You napa’ yufa’ ban a famiking ngka. Po dang mai ge a fene nikak paling hino ke di mai ndeling besa po sado ke yuang di aku ko.” 

   ? Kemo fiking matatu waha mai lomu hino Kornelius ndeha’ mo ne sio bene mine mansa? – (Dule matatu ne basarita di sio nfamiking) Besa po Petrus nikan nikak hino sio di yuang Petrus mo? – Di Petrus bene mine sio nfamiking ne tuga do io basarita mo ma sio gananou io mangale. 

   Dadi Kornelius sango baya, “Dina botu ngha’ ne a babeto hino a leha’ ka a to mata sa ha’ ka ndio bali aku baya, ‘Kornelius kou mbabeto ngan ge You yala gabia bali kou ndian sa pakatila mo ma You do bia souk.’ Bidadari ndio paling baya, ‘Kou kalau matatu ne ha’ hino Yope ne yala mata sa ngan Petrus. Mata mo duo’ hino mata sa ngan Simon. Leha’ so ge dosun bali una’ nun. Simon ngkaraya po bei daging ngkulik.’ Bidadari so ndio hino aku po bego po dang sado a ago matatu ne lau yala ke. Lau yala ke di kami fene mine di mai ndeling kahila dang You yago ke notun ban di hino kami mai.” 

8) SMFB 10:44 

   Tempu sa Petrus batondo-tondo noson bali sio, lama mote Hama’ You nouk ka duo’ nyohi hino mata hila dang mine Petrus ngkatepa mo. 

   ? Kemo fiking noson di You mpangayanji sa dang You yati hino Abarang di mena ne? - Di tempu sa mo You yanji hino Abarang souk yati petak bali nuhu nanak waha sa una’ ntalan bali waha hemung sa pariama hino alang, bali ti You yanji soa-soan galia’ souk dalo leling salama’ (dalo barakati) manun Abarang nuhu nanak mata sia (po Yesu).  

   Di tempu sa mai ge kito to pangayanji sa hino Abarang di mena ne napa’ badadi ngka. Yesu Karistu mai ge napa’ bei gabia kito bali You ngka. Di You ndian suka ge matatu hino dunia mai sou-souk mine Yesu Ngangaje Bia mai. Kito to bali mine di tempu sa mo ma matatu soan Yahudi dang ma napa’ dalo bali Hama’ You ngka.  

11) SMFB 11:1-3 

   Petrus bali mata nong mo duo’ noson hino Kornelius sio ndeha’ bali mangkatepa noson. Dadi matatu hino petak Yudea bali Yerusalem napa’ mine matatu Yahudi dang ma napa’ dalo leling salama’. Bali ti sio ma mine di Petrus sio napa’ bakalemak hemung bali matatu soan Yahudi dang. 

   Dadi tempu sa Petrus sio baling haꞌ hino Yerusalem mo, Suraꞌ Matatu bali mata ngaku galiaꞌ napaꞌ mine sarita di Kornelius sio. Mo po dang mata ngaku soan Yahudi notun hino Petrus baya, “Kito mine di matatu soan Yahudi dang napa’ yala gabia You Ndio Ngan mai ka dalo Hama’ You ngka.” Sio ma gasala Petrus, baya, “Besa po kemo diak hino matatu Romawi ndeha’ ka bakalemak bali gan kangan hemu-hemung bali sio bego? Mo ge talo dang, di mai dang kito kasili ko po mo.” 

1) SMFB 11:19-21 Mata Ngaku Hino Antioka (Taun 41) 

   Sarita ndoa’ sa mai ge basarita di Barnabas bali Saulus. Dadi mata ngaku hino Yerusalem dalo pagiging ka nangkafohun po di tempu sa sio gamate Stefanus gafa’ mo. Mata ngaku mo dalo pagiging ka sio pakapuhak mote Fenesia, Siprus, bali Antiokhia. Mata ngaku mo ma gegeng di You Ndio Ngan mai, madi mata ngaku mo nseing ge gegeng pede la hino sio nsoan Yahudi ma hemung. Sio mata ngaku mo nseing paling ge fiking di matatu Yunani hino Antiokhia dang mine Ngangaje Bia mo dang noson. Kota Antiokhia mo ge kota haya sa hino petak Siria mo. Mo po dang mata ngaku hila asili Siprus bali Kirene mo bene dulok paling Yesu nanak gatepa fohu. Dulok mo po, nikan gatepa matatu hino Antiokhia sado sio dadi mata ngaku ne souk ma sio mo po yako dumpak paling katepa mo. Hama’ You sakua’ sio sado mata ngaku ma tamba waha paling.  

   Dadi kito to hino sio mata ngaku hila mo mpangadadi, masing ti sio dalo bagiging madi sio yako roto’ dinsi sa hino You mai. Dinsi ko po gegeng di Yesu Ngangaje Bia mai.  

   ? Kemo fiking mata ngaku hila mai ne gegeng paling di Ngangaje Bia mai dang, souk ge bebesa? – Matatu hino Antiokhia mo souk gananou di leling selama’ dang.  

Guru baca 2 Tim 4:2a dafa’: 

   2 Timotius 4:2a- Gegeng dafa’ di You Ndio Ngan mai. Masing ti kou dalo susa te sanang, madi kou nikan gegeng di You Ndio Ngan mai lau butu-butu’ dang. 

   ? Besa mata hila mo pede fiking hino sio mpangadadi diti (ndeha’ duo’ te kangan gan), souk sio bene galau sio ndinsi mo talo te? – Mo ge talo dang! Madi kito to sio mata hila mai taka You bali galung ngkanangi ne You pake sado sio barani lau yodi Ngangaje Bia mai. 

​

5) SMFB 12:1-2 Raja Herodes gamate Yakobus (Taun 44) 

​

   Di tempu sa mata ngaku hino Antiokhia balajar noson You Ndio Ngan ka sado mata ngaku tamba waha paling. Hino Yerusalem Raja Herodes bei gaetan (bagiging) mata ngaku. Io yago matatu gamate Yakobus di peda. Yakobus mo ge Yohanes mangkaka bali Sura’ matatu sia po mata mo. 

Catatan Guru: Raja Herodes hino Pangayanji Fohu mo ge pede sia dang. Raja Herodes di tempu sa Yesu dabe ne ge ngan po Raja Herodes Agung. Di tempu sa Yusuf, Maria, bali Yesu hino Mesir ne ka bene baling, Raja Herodes Arkhelaus po parenta petak Yudea di tempu sa mo (Matius 2:22). Raja Herodes sia mo gafoleng gafa’, Raja Herodes Antipas parenta petak Yudea mo. Mata mo po mata dang gamate Yohanes mata batisi bali ti nikak hino Yesu di tempu sa Yesu dalo sidang ne. Raja Herodes Antipas gafoleng gafa’, Raja Herod Agripa I parenta petak Yudea. Raja Herodes Agripa 1 po mata dang gamate Yakobus mai.  

   ? Kemo napa’ do bese matatu bopo’ sapi, yaba, kenak, te manuk nulu ntalan ngka? Madi besa bopo’ matatu di peda ge kemo do ngka te dang noson? Kemo fiking Raja Herodes nfaramei mo ge dufu bali You ndian suka te? – Dang. Po di Raja mo ge bei mote la io ndian sa haya dang di do mata ngaku Yesu waha tamba waha paling po dang sio gamate matatu dang gegeng rong di Yesu Ngangaje Bia mai. Kemo fiking noson di sarita sa Stefanus ne po dalo gamate po di nun gegeng rong di Yesu Ngangaje Bia mai. Mo po dang mata ngaku ge nikan taka la po You sado ganateng ndian bali nikan galung ngkanangi ne You po mata parenta sio ndian mo. 

1) SMFB 12:3-5   

   Sio yako Petrus mo gafa’, Raja Herodes yago matatu gasiak mata mo hino bui ndian. Raja Herodes yago tentara kelompok ngha’ yaga Petrus mo. Nyohi kelompok mo mata ngha-ngha’. Raja Herodes ndian ge dina haya mo gafa’ mohon gakoho Petrus hino matatu waha mo mbeleng ndian ne gamate. Dadi di tempu sa Petrus hino bui ndian mo mata ngaku hino Yerusalem ma babeto gaha’ ban di mata mo hino You.  

   Kito to hino mbai, mata ngaku mo napa’ do Yakobus dalo gamate bali Petrus ma dalo yako ka sado bene gamate, madi sio bene rusu (lawan) Raja Herodes mo pake peda ma dang. Sio mo lawan Raja Herodes di peda podu dang, ka sio lawan Raja Herodes di babeto. Di sio ge bahanging soho la po hino You. 

3) SMFB 12:8-11

   Mo gafa’ bidadari mo baya hino mata mo, “Kofo’ kou ntanga bali taman kou nsapato mo.” Mata mo mine bego lama mote bei iko po bego. Mo souk bidadari mo notun paling hino mata mo baya, “Taman kou njuba mo ne lau bali aku.” Dadi Petrus mine bego ka lau hemu-hemung bali bidadari sa mo sado supu hino bui mo ntakolo. Madi hino Petrus nfamiking ge fiking baya, “A supu lau hino bui mai ge a lau di a lian sa mantong te a lau hino dadopon mandian?” 

   Dadi sio supu mo sado gafa’ hino tentara dang yaga sio nangkafohun sado ha’ hino ndeha’ yaga farasia kahowo mohon sio ha’ hino lalowang ase dang gauan hino kota mo.  

   Madi lalowang mo ge napa’ gaufa’ mena ngka. Mohon sio howo mo supu hino mbo ka lau hino leling nanak sa. Di tempu sa sio howo ndoik lau lau noson kage di bidadari sa mo sara hira hino Petrus mbeleng ndian.  

   ? Kemo do mai dang badadi mai ge tanda herang te? – Ihi, mai ndeling mo ge tanda herang sa. 

   Manun mata ngaku babeto mo po You bei tanda herang. Tanda herang ko po You galau mambidadari ka rio sado Petrus mo supu hino bui mo talo. 

5) SMFB 12:15 

   Sio mine bego, notun hino fine so baya,  “Ah, kou ge babongon tu!” Madi fine so notun baya, “Mo ge Petrus po ndio mo.” Sio waha mo nseing baya, “Mo ge mata mbidadari dang yaga io po mo.” (Guru catatan: Matatu Yahudi mpangangaku sia di matatu bali bidadari po pede bego. Madi hino You Ndio Ngan ge kito mine katong bego dang). 

7) SMFB 12:18-19  

   Dali huko ge dadi di rutan haya hino bui mo ntantara dang yaga bui mo. Sio nseing nikak hino nseing di mai ndeling sa dang badadi hino Petrus mo. Dadi Raja Herodes mine di Petrus mo hino bui ndian mo dang ngka sado raja yago matatu ne lau dulok paling di Petrus mo. Sio lau dulok madi dalo dang. Do bego Raja Herodes mo yuang tentara dang yaga bui mo ka nikak katong hino sio di mai ndeling mo. Souk raja mo yago ne gamate ntantara dang yaga bui mo gasou-souk. Mohon Raja Herodes mo supu lau galia’ hino Yudea mo ka lau duo’ ti hino Kaisarea sado botu hila sa mandian. 

   ? Mo ge woi ngkua’ po pasa ti Raja Herodes mo? - Ihi, kito napa’ mine katong di You ngkua’ po pasa ti Raja Herodes mo.  

9) SMFB 12:25 (Taun 46-47); SMFB 11:29-30, Galatia 2:1-3; Galatia 2:1-5; Galatia 2:6-10; Kolose 4:10 

   Di tempu sa Raja Herodes nate gafa’ mo, lara’ haya mo napa’ badadi ngka. Dadi mata ngaku hino Antiokhia mo galau mata hila ne yodi pipi bali mai waha dang sio napa’ lomu ne. Sio galau mo po Saulus, Barnabas bali mata sia ngan Titus. Titus mo ge matatu Yunani sa dang hino gareja Antiokhia mo. 

   Sio yodi pipi bali mai waha mo ka yati patumang mo hino You mbala ndeha’ hino Yerusalem mo. Masing ti sio nsoan pede pede, bali ti nseing do ka nseing dang, madi sio hino gereja Antiokhia ge dalian po sio dang hino gereja Yerusalem mo ge hemung besa sio mo ge ulun sia. 

   ? Di manun mai ndeling besa sia po sado mata ngaku hino Antiokhia mo dalian soan galia’ talo bego? - Di manun Yesu Karitsu po dang sado sio mo nseing dalian nseing.  

   Yati patumang mo souk, Saulus sio ma lomu bali mantika-ntika’ mo ne basarita di Ngangaje Bia dang Saulus sio yodi ka ha’ hino soa-soan galia’ mo. Mantika’ dang mine sio mbatondo mo ge gaduo’ Saulus bali Barnabas ndio mo bali notun, “Mo ge bia.” 

   Di tempu sa sio basarita mo, matatu galia’ ma diak hino mbo. Sio mamongo noson di You ndian suka di mai ndeli-ndeling kahila hino You Ndio Ngan mo. Sio diak hino mbo ka do Titus po matatu Yunani mo ka gatuyuk mata baya, “Masing ti Titus mo soan Yahudi dang, madi io ma nikan dalo duna’.” Madi Paulus bali gereja Yeruselem mantika’ mine bego ka sango baya, “Duna’ dang ma bia, pede ngaku la ma sukuk ngka.”  

Dadi Mantika’ mo notun mata ngaku soan Yahudi dang ge bei mote sio matatu Yahudi nfaramei sa duna’ mo dang ma bia. 

   (Catatan guru: Kito mine di mai nfaramei duna’ hino ndoa’ sa mai ge souk kito mine paling hino palajarang galia’. Naki kito fene mine matatu nseing ngkatepa po begai, baya, “Kito dalo salama’ manun hino kito faramei fei.”) 

   Saulus bali Barnabas sio howo mo galau sio ndinsi hino Yerusalem sado souk. Sio baling dang noson, mantika’ hino gereja Yerusalem mo notun baya, “Dadi di mai ge kemo howo melayani po hino soa-soan galia’ ma bia. Kami ge malayani po hino matatu Yahudi mai. Dadi kami tanefa hino kemo howo po begai: masing ti kito souk ge nseing do paling nseing dang ngka, madi dele ka kemo mantalingun paling di matatu ndeha’ kurang gakoa’ hino Yerusalem mai.” Paulus sio mine bego ka ndian sanang ka bei mote mai ndeling mo. Souk, sio mata hila mo gabalik paling ha’ hino Antiokhia. Sio baling mo ge yodi bali mata sa ngan Yohanes Markus.  

Ulang Paling Palajarang 

   ? Mansa dang badadi hino Petrus hino palajarang sa mena ne? – Raja Herodus gasiak Petrus hino bui ndian. Mata ngaku babeto ban mo, lama mote You galau bidadari sa ne gasupu Petrus hino bui ndian mo. 

   ? Di tempu sa Petrus napa’ supu hino bui ndian mo, mansa dang badadi di tempu sa Petrus ha’ hino leha’ sa dang mata ngaku lomu hino mo? – Petrus ditek lalowang ka fine sa ngan Rode notun hino mata hila dang lomu mbo di Petrus napa’ goho hino lalowang ntakolo mo. Mata mo diak hino leha’ mo souk mohon Petrus basarita di Tuhang gasupu mata mo hino bui ndian mo ka mandeling-deling (Tuhang napa’ sango sio mbabeto mo). 

   ​

? Mansa dang badadi hino Raja Herodes mo? – Matatu napa’ mbaruku Raja Herodes. Raja mo tarima sio ngkangihak mo sado You mambidadari sa dapa’ Raja Herodes mo bali galau gegala ka bopo’ mata mo ntuka wahon sado lau botu lima ka nate. 

   ? Di tempu sa lara’ haya napa’ dali hino petak Yudea mo ge mata ngaku hino kota Antiokhia bei mansa? – Sio galau matatu ka yodi mai waha bali pipi dang sio napa’ lomu mo ne yati hino mata ngaku ndeha’ kurang gakoa’ hino Yerusalem. 

   Ayat Hafal: (Dule matatu ne hafal paling ayat sia dang mena ne)  

  ​   Filipi 4:6 - Dele kemo hila ndian ofo hete di mai ndeling sa sia dang badadi hino kemo ngkanangi mo, ne pahanging dafaꞌ hino You. Bahanging mo po nikan bebeto gaha’ hino You. 

   Catatan Guru: Hino Palajarang kahila mai ge matatu ngan bali kota ngan ge waha. Dadi guru dele fiking soho hino matatu ngan bali kota ngan kahila mo ne fiking dafa’ hino sarita mo ka manising.